Toetsenbordindelingen uitgelegd: QWERTY, AZERTY, QWERTZ en US International
QWERTY, AZERTY, QWERTZ, US International, ANSI, ISO: bij het kopen van een toetsenbord komen verschillende termen door elkaar heen. Daardoor kun je een model bestellen dat er op papier goed uitziet, maar waarvan de toetsen toch anders aanvoelen of andere tekens typen dan je verwacht.
De oplossing is om niet naar één label te kijken. We leggen hieronder uit welke termen over de lettervolgorde gaan, welke over de fysieke toetsen en welke door Windows of macOS worden bepaald. Daarna kun je een productpagina veel sneller controleren.
Eerst dit: er zijn meerdere soorten indelingen
Het woord toetsenbordindeling wordt voor verschillende dingen gebruikt. Dat maakt productnamen onnodig verwarrend. We onderscheiden daarom vier lagen.
- Letterindeling: QWERTY, AZERTY en QWERTZ zeggen vooral waar de letters staan.
- Regionale indeling: US, US International, UK, Nederlands, Belgisch of Duits zegt iets over de tekens en de manier waarop een taal of regio het toetsenbord gebruikt.
- Fysieke vorm: ANSI, ISO en JIS beschrijven de vorm, grootte en positie van enkele toetsen.
- Invoerindeling in het besturingssysteem: Windows en macOS bepalen uiteindelijk welk teken verschijnt wanneer je een toets indrukt.
Daarnaast bestaan er nog verschillen in formaat, zoals full-size, TKL, 75% en 60%, en in techniek, zoals mechanisch of membraan. Dat zijn andere keuzes. Wil je vooral weten wat het verschil is in aanslag en techniek, lees dan onze uitleg over mechanische en membraan toetsenborden.
QWERTY, AZERTY en QWERTZ: wat verandert er?
Deze namen komen van de eerste letters linksboven op het toetsenbord. Ze zeggen dus vooral iets over de plaatsing van letters en een deel van de leestekens.
QWERTY
QWERTY begint met Q-W-E-R-T-Y en is de gebruikelijke basis in Nederland, de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en veel andere landen. Toch is niet elk QWERTY-toetsenbord hetzelfde. Een US QWERTY, UK QWERTY en Nederlands QWERTY kan andere leestekens, een andere Enter-vorm of andere opschriften hebben.
AZERTY
AZERTY begint met A-Z-E-R-T-Y en wordt vooral gebruikt in België en Frankrijk. Niet alleen A, Q, Z en W staan anders dan op QWERTY. Ook cijfers, leestekens en letters met accenten kunnen anders bereikbaar zijn. Wie dagelijks op AZERTY typt, merkt een overstap naar QWERTY daarom direct.
QWERTZ
QWERTZ lijkt sterk op QWERTY, maar Y en Z zijn omgewisseld. Varianten worden onder meer in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland gebruikt. Duitse indelingen bieden bovendien directe toegang tot veelgebruikte Duitse tekens, zoals ä, ö, ü en ß.
Geen van deze drie is technisch beter. De beste keuze is meestal de indeling waarop je al snel en foutloos typt, tenzij je bewust wilt overstappen vanwege taal, werk of compatibiliteit.
Wat betekent US International dan?
Hier ontstaat de meeste verwarring. QWERTY vertelt je waar de letters staan. US International is in besturingssystemen een specifieke invoerindeling die is gebaseerd op de Amerikaanse QWERTY-indeling en extra mogelijkheden biedt om internationale tekens te typen.
Een bekend voorbeeld zijn zogenoemde dode toetsen. Je drukt dan eerst een accentteken en daarna een letter om bijvoorbeeld é of ë te maken. Dat is handig voor Nederlands en andere talen met diakritische tekens, maar het betekent ook dat een apostrof of aanhalingsteken soms anders reageert dan op een gewone US-indeling.
Microsoft biedt US-International als afzonderlijke toetsenbordindeling aan. Windows laat bovendien toe om meerdere indelingen naast elkaar te gebruiken en ertussen te wisselen. Zie daarvoor de officiële uitleg van Microsoft over toetsenbordindelingen.
Belangrijk bij aankoop: webshops en fabrikanten gebruiken de term US International niet altijd op exact dezelfde manier voor de fysieke toetsen. Vertrouw daarom niet alleen op de producttitel. Controleer ook de productfoto en de vorm van Enter en Shift.
US, UK en Nederlands QWERTY zijn niet automatisch hetzelfde
Drie toetsenborden kunnen allemaal QWERTY zijn en toch verschillen bij symbolen zoals @, “, #, €, en |. Dat komt doordat de regionale indeling bepaalt waar deze tekens staan en welke combinaties je gebruikt.
Een US QWERTY heeft doorgaans de Amerikaanse plaatsing van leestekens. Een UK QWERTY gebruikt eveneens QWERTY, maar heeft onder meer een andere plaats voor verschillende symbolen en wordt vaak op een ISO-vorm geleverd. Een product dat als Nederlands QWERTY wordt aangeboden kan weer andere opschriften of een andere fysieke variant hebben.
In de Nederlandse markt zie je bovendien veel US-georiënteerde QWERTY-toetsenborden die met US-International als invoerindeling worden gebruikt. Daarom is de tekst ‘QWERTY’ op zichzelf onvoldoende om te weten wat je krijgt.
Ons advies is simpel: als je je huidige toetsenbord prettig vindt, vergelijk dan vóór aankoop de Enter-toets, linker Shift en de toetsen rond Enter met de productfoto van het nieuwe model. Dat voorkomt meer fouten dan alleen zoeken op ‘QWERTY’.
ANSI en ISO: de fysieke vorm van het toetsenbord
ANSI en ISO zeggen niet welke taal je typt. Ze beschrijven vooral de fysieke vorm en plaatsing van een aantal toetsen.
ANSI
Een ANSI-toetsenbord herken je meestal aan een brede, horizontale Enter-toets en een lange linker Shift. Deze vorm is sterk verbonden met de Amerikaanse markt en komt veel voor bij internationale en mechanische toetsenborden.
ISO
Een ISO-toetsenbord heeft meestal een hoge, hoekige Enter-toets en een kortere linker Shift met daarnaast een extra toets. Veel Europese landvarianten, waaronder Britse, Duitse en Franse indelingen, gebruiken deze fysieke basis.
JIS
JIS is de Japanse fysieke indeling en bevat extra toetsen voor Japanse invoer. Voor de meeste Nederlandse kopers is dit alleen relevant bij import van Japanse laptops of toetsenborden.
ANSI of ISO is vooral een kwestie van gewenning en compatibiliteit. Bij mechanische toetsenborden is het daarnaast relevant voor vervangende keycaps, omdat niet iedere set beide vormen ondersteunt.
Waarom de toetsen soms iets anders typen dan erop staat
De opdruk op een toets is niet hetzelfde als de invoerindeling van je computer. Je kunt bijvoorbeeld een fysiek US-toetsenbord aansluiten terwijl Windows op een Nederlandse, Britse of andere indeling staat. Dan kunnen bepaalde symbolen op een andere plek verschijnen dan de opdruk doet vermoeden.
Windows laat je toetsenbordindelingen toevoegen, verwijderen en wisselen. De Windows-weergavetaal hoeft daarbij niet hetzelfde te zijn als de actieve toetsenbordindeling. Op een Mac werkt dit via invoerbronnen. Apple geeft in de toetsenbordweergave zelfs expliciet weer welke tekens bij de gekozen invoerbron horen.
Als je toetsenbord ineens een verkeerd symbool typt, is het dus vaak geen defect. Controleer eerst de actieve indeling. In Windows kun je snel tussen geïnstalleerde indelingen wisselen met Windows-toets + spatie. Op macOS kun je de invoerbron wijzigen via de toetsenbordinstellingen. Apple legt dit uit in de handleiding voor invoerbronnen op de Mac.
Zo controleer je een toetsenbord vóór aankoop
Staat er op een productpagina alleen ‘QWERTY’ of ‘International’? Loop dan deze punten na.
- Kijk naar de eerste zes letters. Daarmee zie je direct of het om QWERTY, AZERTY of QWERTZ gaat.
- Bekijk de Enter-toets. Een horizontale Enter wijst meestal op ANSI, een hoge hoekige Enter meestal op ISO.
- Controleer de linker Shift. Een korte linker Shift met een extra toets ernaast is een belangrijk herkenningspunt voor ISO.
- Bekijk de symbolen rond Enter en de cijferrij. Vooral @, “, #, €, en | verraden regionale verschillen.
- Controleer of AltGr aanwezig of afgebeeld is. Dat kan belangrijk zijn voor extra tekens bij Europese indelingen.
- Lees de exacte variantnaam. Zoek naar termen als US, US International, UK, NL, BE, DE, ANSI of ISO.
- Vergelijk met je huidige toetsenbord. Als je niet bewust wilt overstappen, is dezelfde fysieke en regionale indeling meestal de veiligste keuze.
Een productfoto is hierbij vaak waardevoller dan één algemene regel in de specificaties. Zeker bij laptops en geïmporteerde modellen kan dezelfde productnaam met verschillende toetsenbordvarianten worden verkocht.
Welke toetsenbordindeling moet je kiezen?
Voor de meeste Nederlandse gebruikers is QWERTY de logische keuze. Gebruik je al jaren een bepaald QWERTY-toetsenbord, dan zouden we vooral dezelfde fysieke vorm en symboolplaatsing aanhouden. US-International is als invoerindeling handig als je regelmatig accenten en andere internationale tekens typt.
Typ je in België dagelijks op AZERTY, dan is overstappen naar QWERTY meestal alleen verstandig als daar een concrete reden voor is. Voor Duitstalig werk is QWERTZ vaak praktischer. Programmeurs kunnen juist een voorkeur hebben voor US QWERTY vanwege de plaats van programmeertekens, maar ook daar geldt dat gewenning vaak belangrijker is dan een theoretisch voordeel.
Onthoud vooral deze volgorde: kies eerst de letterindeling die je prettig vindt, controleer daarna de fysieke ANSI- of ISO-vorm en kijk vervolgens of de regionale symbolen kloppen. De software-instelling kun je meestal aanpassen, maar de vorm en opdruk van de toetsen niet.
